Akademik Zərifə Əliyeva - Azərbaycan elminin və humanizmin parlaq nümayəndəsi

Məşhur Məmmədov
Milli Məclisin deputatı

Azərbaycan tibb elminin inkişaf tarixində silinməz iz qoymuş görkəmli alim, pedaqoq, ictimai xadim, akademik Zərifə Əziz qızı Əliyevanın həyat yolu bütövlükdə xalqına xidmət nümunəsidir.

Onun fəaliyyəti yalnız səhiyyə sahəsi ilə məhdudlaşmayaraq, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, elmi məktəbin formalaşdırılması və insan amilinə verilən ali dəyərin təcəssümüdür.

1923-cü il aprelin 28-də Naxçıvanın Şahtaxtı kəndində dünyaya göz açan Zərifə xanım Əliyeva, erkən yaşlarından zəhmətə, elmə və insanlara xidmətə bağlı mühitdə formalaşmışdır. O, Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda aldığı yüksək səviyyəli təhsil və qazandığı fundamental biliklər əsasında gələcəkdə ölkənin oftalmologiya sahəsində aparıcı simalarından birinə çevrildi.

Zərifə xanımın elmi fəaliyyəti xüsusilə oftalmologiya sahəsində mühüm dönüş yaratmışdır. Onun elmi tədqiqatlarının əsas istiqamətlərindən biri XX əsrin ortalarında Azərbaycanda geniş yayılmış traxoma xəstəliyinə qarşı mübarizə olmuşdur. Bu xəstəlik təkcə tibbi problem deyil, həm də sosial təhlükə idi.

Zərifə xanımın təşəbbüsü və bilavasitə iştirakı ilə həyata keçirilən kompleks tədbirlər nəticəsində traxoma ölkədə demək olar ki, tam aradan qaldırılmışdır. Bu, onun elmi və praktiki fəaliyyətinin ən böyük nailiyyətlərindən biri hesab olunur.

Alimin namizədlik dissertasiyası məhz traxomanın müalicəsinə həsr olunmuş və onun təklif etdiyi müalicə üsulları qısa müddətdə bütün respublika üzrə tətbiq edilmişdir. Bununla yanaşı, o, qlaukoma, görmə orqanının iltihabi və peşə patologiyaları kimi mürəkkəb problemlərin öyrənilməsində də mühüm nəticələr əldə etmişdir.

Zərifə Əliyevanın doktorluq dissertasiyası sənaye mühitinin insan sağlamlığına, xüsusilə görmə orqanına təsirini araşdıran fundamental tədqiqat idi. Bu istiqamət o dövr üçün yenilikçi olmaqla yanaşı, müasir tibbi ekologiyanın əsasını təşkil edən mühüm elmi yanaşmalardan biri kimi qiymətləndirilir.

Elmi məktəbə və milli kadrların yetişdirilməsinə əvəzsiz tövhələr verən akademik Zərifə Əliyeva yalnız alim kimi deyil, həm də böyük pedaqoq kimi yadda qalmışdır. Onun rəhbərliyi altında onlarla gənc alim və həkim yetişmiş, milli oftalmologiya məktəbi formalaşmışdır. O, tələbələrinə yalnız tibbi biliklər deyil, həm də həkim etikası, humanizm və məsuliyyət hissi aşılayırdı.

Onun müəllifi olduğu monoqrafiyalar, dərsliklər və elmi məqalələr bu gün də aktuallığını qoruyur və praktik tibb üçün mühüm mənbə rolunu oynayır. “Terapevtik oftalmologiya” kimi fundamental əsərlərdə iştirakı onun elmi potensialının miqyasını aydın şəkildə göstərir.

Humanizm, qadın zərifliyi və vətəndaş mövqeyi Zərifə xanım Əliyevanın şəxsiyyətini fərqləndirən əsas cəhətlərdən biri və onun yüksək mənəvi keyfiyyətləri idi. O, kimsəsiz uşaqlara göstərdiyi xüsusi qayğı, regionlara səfərləri, xəstələrlə birbaşa ünsiyyəti ilə yalnız alim deyil, həm də böyük humanist kimi tanınırdı.

Onun həyat fəlsəfəsinin mərkəzində insan dayanırdı. “Həkim insanın ən doğma adamıdır” fikri onun peşə fəaliyyətinin mənəvi əsasını təşkil edirdi. Bu yanaşma müasir dövrdə də tibbin etik prinsipləri baxımından son dərəcə актуалdır.

Ailə, dövlət və şəxsiyyət harmoniyasını özündə cəmləşdirən Zərifə xanım Əliyevanın həyat yolu həm də güclü ailə dəyərlərinin nümunəsidir. O, Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyev ilə birlikdə milli dövlətçilik tarixində mühüm rol oynamış ailənin təməlini qoymuşdur. Bu ailədə formalaşan dəyərlər bu gün də dövlət idarəçiliyində öz əksini tapır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən dəfələrlə vurğulandığı kimi, Zərifə Əliyevanın həyat fəlsəfəsi xeyirxahlıq, mərhəmət və insanlara bağlılıq üzərində qurulmuşdur.

1985-ci il aprelin 15-də dünyasını dəyişən akademik Zərifə Əliyevanın xatirəsi bu gün də yaşayır. Onun adı ilə fəaliyyət göstərən Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzi Azərbaycan səhiyyəsinin qabaqcıl tibb müəssisələrindən biridir və onun ideyalarının davam etdirildiyi əsas mərkəzlərdəndir.

2023-cü ildə onun 100 illik yubileyinin dövlət səviyyəsində qeyd olunması elmi irsinə verilən yüksək dəyərin və xalq sevgisinin bariz nümunəsidir.

Akademik Zərifə xanım Əliyeva Azərbaycan tarixində yalnız görkəmli alim kimi deyil, həm də mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı, humanizm nümunəsi və milli ziyalı obrazının təcəssümü kimi qalır. Onun həyat və fəaliyyəti bugünkü və gələcək nəsillər üçün örnəkdir.

Onun qoyduğu elmi irs, yetişdirdiyi kadrlar və aşıladığı dəyərlər Azərbaycan səhiyyəsinin və ümumilikdə cəmiyyətin inkişafında mühüm rol oynamaqda davam edir.

Zərifə xanım Əliyevanın adı Azərbaycan elmində və tibb tarixində daim yaşayacaq və hər zaman işıqlı xatirəsi ehtiramla yad ediləcək.