Azərbaycan–ABŞ münasibətlərində yeni strateji mərhələ
Məşhur Məmmədov
Milli Məclisin deputatı
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin ABŞ-ın Vitse-prezidenti Ceyms Devid Vensin ölkəmizə rəsmi səfəri zamanı mətbuata verdiyi bəyanatlar və imzalanmış “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Amerika Birləşmiş Ştatları Hökuməti arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiya” iki ölkə arasında münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu bir daha nümayiş etdirdi.
Bu səfər və əldə olunan razılaşmalar təkcə ikitərəfli əlaqələrin inkişafı baxımından deyil, həm də Cənubi Qafqazda davamlı sülhün, regional sabitliyin və beynəlxalq əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm tarixi hadisə kimi dəyərləndirilməlidir.
Strateji tərəfdaşlığın formalaşması siyasi iradə və qarşılıqlı etimada əsaslanır.
Prezident İlham Əliyev bəyanatında Tramp–Vens administrasiyasının Azərbaycana göstərdiyi müsbət münasibəti xüsusi vurğulayaraq, bu siyasətin ölkələrimiz arasında etimada əsaslanan tərəfdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət etdiyini qeyd etdi.
Altı ay ərzində aparılan intensiv danışıqların nəticəsi olaraq Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının imzalanması Azərbaycan və ABŞ arasında uzunmüddətli əməkdaşlıq modelinin formalaşdığını təsdiqləyir. Xüsusilə Prezident İlham Əliyevin Prezident Donald Trampla Vaşinqtonda keçirdiyi tarixi görüşdən sonra yaradılmış işçi qrupunun fəaliyyəti bu prosesin sistemli şəkildə aparıldığını göstərir.
Bu sənəd dövlətlərarası münasibətlərin hüquqi, siyasi və institusional əsaslarını daha da möhkəmləndirir.
Sülh gündəliyi və regional sabitlik ölkəmiz üçün hər zaman prioritet olub. Burda ABŞ-ın mühüm rolunu da vurğulamaq yerinə düşər.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi yer tutan məsələlərdən biri də Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərində sülh prosesi oldu. ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə əldə olunmuş razılaşmalar, Ağ Evdə paraflanmış sülh sənədi və Birgə Bəyannamə regionda yeni reallıqlar yaradıb.
Altı aydır davam edən sülh şəraiti göstərir ki, Azərbaycan konstruktiv mövqeyi və prinsipial siyasəti ilə regionda sabitliyin əsas təminatçısıdır. Bu prosesdə ABŞ-ın göstərdiyi dəstək beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən də yüksək qiymətləndirilir.
Sülhün möhkəmlənməsi həm iqtisadi inkişaf, həm nəqliyyat əlaqələri, həm də humanitar əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar açır.
Tramp–Vens administrasiyasının təşəbbüsü ilə irəli sürülən Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu (TRIPP) layihəsi regionun nəqliyyat və logistika xəritəsini köklü şəkildə dəyişəcək strateji layihədir.
Bu layihə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasını birləşdirir, Azərbaycan və Ermənistan üzərindən Asiya ilə Avropanı əlaqələndirir, Orta Dəhlizin imkanlarını genişləndirir, beynəlxalq ticarətin təhlükəsiz və etibarlı şəkildə həyata keçirilməsinə şərait yaradır.
Azərbaycanın Ermənistanla tranzit məhdudiyyətlərini aradan qaldırması, neft məhsullarının tədarükünə başlaması sülhün praktik nəticələrinin bariz nümunəsidir.
TRIPP layihəsi regionda əməkdaşlıq mədəniyyətinin formalaşmasına və qarşılıqlı asılılığın artmasına xidmət edir.
Enerji təhlükəsizliyi də gprüşdə danışıqların əsasını təşkil etdi. Çünki bu sahədə Azərbaycanın strateji rolu əvəzsizdir.
Azərbaycan bu gün Avropanın və regionun enerji təhlükəsizliyində əsas aktorlardan biridir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, ölkəmiz 16 dövlətin enerji təhlükəsizliyini təmin edir ki, onların əksəriyyəti NATO üzvü və ABŞ-ın müttəfiqləridir.
Cənub Qaz Dəhlizi, “Əsrin müqaviləsi” kimi layihələr Azərbaycan–ABŞ əməkdaşlığının uğurlu nümunələridir. Xartiyada enerji sahəsində marşrutların şaxələndirilməsi, interkonnektor layihələri, elektrik enerjisi əməkdaşlığı, mülki nüvə sahəsində əməkdaşlıq kimi istiqamətlərin yer alması tərəfdaşlığın dərinləşdirildiyini göstərir.
Bu, Azərbaycanın qlobal enerji bazarında mövqeyini daha da möhkəmləndirir.
Rəqəmsal transformasiya və süni intellekt sahəsində əməkdaşlıq Xartiyanın mühüm istiqamətlərindən biri və rəqəmsal infrastruktur sahəsidir. Bu, Azərbaycanın innovasiyaya əsaslanan iqtisadi modelə keçid strategiyasının mühüm tərkib hissəsidir.
Sənəddə nəzərdə tutulan AI data mərkəzlərinin yaradılması, texnologiyaların ötürülməsi, startapların dəstəklənməsi, R&D mexanizmlərinin qurulması kiber təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığa tövhə verəcək.
Amerikanın aparıcı texnoloji şirkətləri ilə qurulan tərəfdaşlıq Azərbaycanın regional texnoloji mərkəzə çevrilməsi perspektivini gücləndirir.
Azərbaycan beynəlxalq təhlükəsizliyə töhfə verən məsuliyyətli tərəfdaş kimi tanınır. Ölkəmizin sülhməramlı missiyalarda iştirakı, terrorla mübarizədə fəal rolu ABŞ tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.
Xartiyada aşağıdakı istiqamətlərini xüsusi vurğulamaq yerinə düşər. Müdafiə sənayesi əməkdaşlığı, hərbi texnika və məhsulların satışı, antiterror fəaliyyəti,
kibertəhlükəsizlik, kritik infrastrukturun mühafizəsi əsas istiqamətlər oldu.
Bundan əlavə, humanitar minatəmizləmə sahəsində ABŞ-ın maliyyə və texniki dəstəyi işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasında mühüm rol oynayacaq.
İnstitusional mexanizmlər və davamlı əməkdaşlıq Xartiya çərçivəsində yaradılacaq işçi qrupları və illik görüş mexanizmləri tərəfdaşlığın formal sənədlə məhdudlaşmadığını, real layihələrlə möhkəmləndiriləcəyini göstərir.
Üç ay ərzində hazırlanacaq yol xəritələri əməkdaşlığın konkret nəticələr verməsinə zəmin yaradacaq.
Bu yanaşma Azərbaycan diplomatiyasının praqmatik və nəticəyönümlü xarakterini bir daha sübut edir.
ABŞ-ın Vitse-prezidenti Cey. Di. Vensin səfəri, imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası və Prezident İlham Əliyevin verdiyi bəyanatlar göstərir ki, Azərbaycan beynəlxalq arenada etibarlı, güclü və söz sahibi olan dövlətdir.
Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində ölkəmizin təhlükəsizliyi möhkəmlənir, iqtisadi imkanlar genişlənir, regional liderlik mövqeyi güclənir, Azərbaycan qlobal proseslərin fəal iştirakçısına çevrilir.
Bu strateji tərəfdaşlıq modeli Azərbaycanın milli maraqlarına tam cavab verir və uzunmüddətli inkişaf strategiyasının mühüm sütunlarından biri kimi çıxış edir.
