“Dəyişən dünyanın dəyişməz insanları” layihəsində...

Planla yaşayan qadın və ya Tanrının gözündə ucalmağın əsas meyarları...

Layihənin rəhbəri: Akademik, Atatürk mərkəzinin rəhbəri Nizami Cəfərov

Məsləhətçi: Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının İdarə Heyətinin üzvü, hüquq elmləri doktoru, professor, əməkdar müəllim, birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı İbrahim Quliyev

Bəzi insanlar həyatın qarşısına çıxardığı hadisələrlə yaşayır, bəziləri isə həyatını özü planlaşdırır. Elə qadınlar da var ki, onlar üçün plan sadəcə görüləcək işlərin siyahısı deyil, həyat fəlsəfəsidir. Plan onların dünyagörüşünün, məsuliyyət hissinin, məqsədyönlülüyünün və həyata münasibətinin ifadəsinə çevrilir. İctimai xadim, iş xanımı, “VİP Milan” Hospitalın rəhbəri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Türkiyə Yazarlar Birliyinin üzvü, Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü, Əlişir Nəvai adına Özbəkistan Dövlət Universitetinin fəxri professoru, Türk Dünyası Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının fəxri professoru və Vektor Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının fəxri professoru Xuraman Muradova məhz belə qadınlardan biridir. Onun haqqında danışarkən yalnız bir sahənin nümayəndəsi kimi söz açmaq mümkün deyil. Çünki Xuraman Muradovanın fəaliyyəti bir istiqamətlə məhdudlaşmır. O, rəhbərdir, ictimai xadimdir, iş xanımıdır, anadır, yaradıcı insandır, şairədir, xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə seçilən şəxsdir, vətənpərvər qadındır. Onun həyat yolunda səhiyyə, ictimai fəaliyyət, ədəbiyyat, elm, mədəniyyət və türk dünyasına bağlılıq kimi müxtəlif istiqamətlər bir-birini tamamlayır.

Xuraman Muradovanın həyatına və fəaliyyətinə nəzər salanda insanın diqqətini ilk çəkən xüsusiyyətlərdən biri məqsədyönlülükdür. O, qarşısına qoyduğu məqsədə doğru ardıcıl addımlamağı bacaran, zamanı düzgün qiymətləndirən və gələcəyi düşünən qadın obrazı yaradır. Bu mənada “planla yaşayan qadın” ifadəsi onun xarakterini izah edən sadə bir söz birləşməsi deyil, həyat fəlsəfəsini ifadə edən bir təqdimatdır. Planlı yaşamaq insanın yalnız sabah üçün müəyyən işlər görməsi deyil, hər addımın nəticəsini əvvəlcədən düşünməsi, məsuliyyətini dərk etməsi və fəaliyyətini məqsəd üzərində qurmasıdır. Xuraman Muradovanın müxtəlif sahələrdəki fəaliyyəti də belə ardıcıllıq təsəvvürü yaradır.

Böyük qadın anlayışı yalnız vəzifə, titul və ictimai tanınmışlıqla ölçülmür. Böyük qadın öz həyatının məsuliyyətini daşıyan, ətrafındakı insanlara diqqətlə yanaşan, cəmiyyətin problemlərinə biganə qalmayan və qarşısına məqsəd qoyaraq həmin məqsədə doğru inamla addımlayan qadındır. Xuraman Muradovanın şəxsiyyətində qadınlıq və rəhbərlik bir-birinə qarşı qoyulan anlayışlar deyil. Əksinə, bu iki xüsusiyyət onun xarakterində bir-birini tamamlayır. Rəhbər kimi qərar vermək, qadın kimi həssaslığı qorumaq, ana kimi qayğı göstərmək, yaradıcı insan kimi duymaq və ictimai xadim kimi cəmiyyətə fayda verməyə çalışmaq onun portretinin ayrı-ayrı cizgiləridir.

Müasir dövrdə qadının cəmiyyətdəki rolu haqqında çox danışılır. Lakin qadının real fəaliyyəti ilə öz sözünü deməsi daha təsirli nümunədir. Xuraman Muradovanın fəaliyyəti də qadının idarəçilikdə, sahibkarlıqda, səhiyyədə, ədəbiyyatda və ictimai həyatda fəal mövqe tuta bilməsinin nümunələrindən biri kimi diqqəti çəkir. Onun həyatında əldə etdiyi müxtəlif statuslar bir-birindən ayrı görünə bilər. Lakin bu statusların arxasında eyni xarakter xüsusiyyəti – özünüinkişaf, zəhmət, məqsədyönlülük və fəaliyyətə bağlılıq dayanır.

İctimai xadim olmaq yalnız tədbirlərdə iştirak etmək və ictimaiyyət qarşısında görünmək demək deyil. İctimai fəaliyyət insanlarla münasibət qurmaq, cəmiyyətin problemlərinə həssas yanaşmaq, sosial məsuliyyət daşımaq və faydalı təşəbbüslər irəli sürmək bacarığı tələb edir. Xuraman Muradovanın ictimai obrazında müxtəlif sahələr arasında mənəvi və sosial körpülər yaratmaq xüsusiyyəti xüsusi yer tutur. Səhiyyə sahəsində rəhbər kimi fəaliyyəti, ədəbiyyata bağlılığı, türk dünyasının mədəni əlaqələrinə marağı və xeyriyyəçilik fəaliyyəti onun ictimai portretinin müxtəlif istiqamətlərini təşkil edir. İctimai xadimin əsas sərvəti yalnız gördüyü işlərin sayı ilə deyil, insanlarda yaratdığı inam, ümid və faydalılıq hissi ilə də ölçülür.

Xuraman xanımın obrazında rəhbər xüsusiyyəti də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rəhbərlik yalnız qərar qəbul etmək deyil, həmin qərarın məsuliyyətini daşımaqdır. “VİP Milan” Hospitala rəhbərlik edən bir şəxs kimi onun fəaliyyətində təşkilatçılıq, idarəçilik və məsuliyyət məsələləri mühüm yer tutur. Səhiyyə sahəsi insana birbaşa toxunan və yüksək məsuliyyət tələb edən sahələrdəndir. Burada rəhbərdən yalnız idarəçilik qabiliyyəti deyil, insan amilinə həssas münasibət də tələb olunur. Rəhbərin uğuru kollektivin fəaliyyətinin düzgün təşkilindən, iş prosesinin qurulmasından, insanlarla münasibətdən və gələcəyi görmək bacarığından keçir. Xuraman Muradovanın rəhbər obrazını xarakterizə edən xüsusiyyətlərdən biri də məhz gələcəyə hesablanmış düşüncə tərzidir.

Onun üçün plan məhdudiyyət deyil, məqsədə gedən yol xəritəsidir...

Planlı insan cari uğurla kifayətlənmir, növbəti mərhələni də düşünür. O, bu gün gördüyü işin sabah hansı nəticəyə gətirib çıxaracağını nəzərə alır. Bu baxımdan Xuraman Muradovanın müxtəlif sahələrdə fəaliyyəti onun həyatında ardıcıllığın və məqsədyönlülüyün mühüm rol oynadığını göstərən cəhətlər kimi təqdim olunur.

Xuraman xanımın obrazının ən həssas və mənəvi tərəflərindən biri isə Ana kimliyidir. Cəmiyyət qarşısında böyük məsuliyyət daşıyan qadının ailə qarşısında da məsuliyyəti vardır. Rəhbər kabinetində verilən qərarlar, ictimai fəaliyyət, yaradıcılıq, görüşlər və müxtəlif işlər insanın zamanının böyük hissəsini aparır. Lakin bütün bunların fövqündə ana obrazı dayanır. Ana olmaq qadının həyatında ayrıca bir məktəbdir. Burada rəhbərlikdən fərqli olaraq göstəriş vermək deyil, qayğı göstərmək, qorumaq, səbr etmək, öyrətmək və sevgi vermək əsasdır. Xuraman Muradovanın qadın obrazının bütövlüyü də ictimai məsuliyyətlə ailə məsuliyyətinin paralel şəkildə mövcudluğu ilə daha dolğun görünür.

Onun şəxsiyyətində xüsusi diqqət çəkən digər istiqamət ədəbiyyata və yaradıcılığa bağlılığıdır. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Türkiyə Yazarlar Birliyinin üzvü, Özbəkistan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü kimi təqdim olunması Xuraman Muradovanın ədəbi fəaliyyətinin və türk dünyasının müxtəlif ədəbi mühitləri ilə əlaqələrinin genişliyini göstərir. Əlişir Nəvai adına Özbəkistan Dövlət Universitetinin, Türk Dünyası Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının və Vektor Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının fəxri professoru kimi təqdim olunması isə onun elmi-mədəni mühitlə əlaqələrinin də geniş coğrafiyaya malik olduğunu göstərən məqamlar sırasındadır.

Şairlik insanın daxilindəki səsi eşitmək bacarığıdır. Şairlər peyğəmbər elçiləridir. İnsan rəhbər, iş adamı və ictimai xadim ola bilər. Lakin şair olmaq üçün bunlardan əlavə, sözə münasibət, duyğu, müşahidə, təfəkkür və zəngin daxili aləm lazımdır. Xuraman Muradovanın yaradıcı obrazı onun digər fəaliyyət sahələrini də tamamlayır. Ədəbiyyat insanı dinləməyi, hiss etməyi, müşahidə etməyi və hadisələrin görünməyən tərəflərinə baxmağı öyrədir. Bəlkə də elə buna görə rəhbər qadınla şair qadın obrazı onun şəxsiyyətində bir-birindən ayrılmır. Biri qərar verir, digəri isə həyatın mənəvi çalarlarını duyur.

Xuraman xanımın portretində xeyriyyəçilik istiqaməti də mühüm yer tutur. Xeyriyyəçilik cəmiyyətin ən qədim mənəvi dəyərlərindən biridir. İnsan öz imkanından başqasına fayda vermək üçün istifadə etdikdə maddi yardımın fövqündə duran mənəvi bir dəyər ortaya çıxır. Xeyriyyəçinin əsas xüsusiyyəti yalnız yardım göstərmək deyil, ehtiyacı görməkdir. Bəzən bir insan üçün maddi dəstək, digəri üçün mənəvi diqqət, başqa biri üçün isə sadəcə dinlənilmək böyük əhəmiyyət daşıyır. Həqiqi xeyirxahlıq insanın ehtiyacını düzgün anlamaqdan başlayır. Xuraman Muradovanın ictimai fəaliyyətində xeyriyyəçilik istiqamətinin yer alması onun obrazına humanist çalar verir.

Vətənpərvərlik də onun ictimai portretinin mühüm cizgilərindən biri kimi təqdim olunur. Vətənpərvərlik yalnız sözlə ifadə olunan anlayış deyil. O, insanın gördüyü işə münasibətində, ölkəsinin gələcəyinə bağlılığında, milli-mənəvi dəyərlərə münasibətində və cəmiyyətə fayda vermək istəyində özünü göstərir. Xuraman Muradovanın Azərbaycanla yanaşı, Türkiyə və Özbəkistanın ədəbi-mədəni mühiti ilə əlaqələrinin olması onun türk dünyasına bağlılığının ifadələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Müxtəlif türk ölkələrinin ədəbi və elmi qurumları ilə əlaqələr mədəni körpülərin qurulmasına xidmət edən istiqamətlərdəndir.

Xuraman Muradovanın bütün obrazlarını bir xətt üzərində birləşdirmək istəsək, həmin xəttin adı məqsədyönlülük olar. İctimai xadim kimi cəmiyyətə bağlılıq, rəhbər kimi məsuliyyət, ana kimi qayğı, şairə kimi duyğu, xeyriyyəçi kimi mərhəmət, vətənpərvər kimi milli bağlılıq onun şəxsiyyətinin müxtəlif tərəflərini ifadə edir. Bu xüsusiyyətlərin hər biri ayrıca dəyərlidir. Lakin onların bir şəxsiyyət daxilində birləşməsi Xuraman Muradovanın obrazını daha geniş müstəvidə təqdim etməyə imkan verir.

Onun haqqında danışmaq bir insanın yalnız gördüyü işləri sadalamaq deyil. Bu, müasir Azərbaycan qadınının çoxşaxəli ictimai portretinə nəzər salmaqdır. Xuraman Muradova öz fəaliyyəti ilə qadının yalnız ailədə deyil, cəmiyyətin müxtəlif sahələrində də fəal mövqe tuta biləcəyini göstərən nümunələrdən birini yaradır. Onun fəaliyyətində qadın zərifliyi ilə rəhbər qətiyyəti, analıq qayğısı ilə ictimai məsuliyyət, şair duyğusu ilə işgüzar düşüncə bir arada görünür.

Həyatda hər kəsin öz yolu var. Kiminin yolu sakit və düz, kimininki isə çoxşaxəli və mürəkkəbdir. Xuraman Muradovanın yolu isə fəaliyyətlə, yaradıcılıqla, insanlarla münasibətlə, rəhbərlik məsuliyyəti ilə və gələcəyə yönəlmiş planlarla zəngindir. Böyük qadın obrazı da elə burada meydana çıxır: insan öz imkanlarını yalnız özü üçün deyil, ətrafındakı insanlar və cəmiyyət üçün də faydaya çevirməyə çalışır.

Xuraman Muradovanın portretinə müxtəlif tərəflərdən baxanda bir qadının daxilində neçə fərqli dünyanın yaşadığını görmək mümkündür. Rəhbərin dünyası qərar və məsuliyyətlə, ananın dünyası sevgi və qayğı ilə, şairin dünyası söz və duyğu ilə, ictimai xadimin dünyası insan və cəmiyyətlə, xeyriyyəçinin dünyası mərhəmətlə, vətənpərvərin dünyası isə Vətən sevgisi ilə ölçülür.

Çünki həyat yalnız yaşamaqdan ibarət deyil. Həyat həm də nə üçün yaşadığını, nə yaratmaq istədiyini, kimə fayda vermək istədiyini və sabaha nə qoyacağını düşünməkdir. Planla yaşayan qadın isə sabahı təsadüfə buraxmır.

P.S. Bu sadalanan xarakter cizgiləri ilə yaşayan, mərhəmət, səxavət, ləyaqət, vətənkeşlik... kimi bəşəri tanrıları özünə və tale yoluna bələdçi, yol-yoldaşı edən insanlar Tanrının seçilmişləri sırasındadır. Seçilmiş insanlar isə bu dünyaya bir yaraşıq, bir parlaqlıq, bir məna gətirir. Onların varlığı bu dünyanın uduşudur. Onlardan biri, xalqının, torpağının, vətəninin ləyaqətli qızı Xuraman Muradova nümunəsində...

P.S.S. “Nə yaxşı ki, doğulmuşam, İlahi!”. Bu gün – 22 avqust mənim doğum günümdür. Yaşadığım hər günə, aldığım hər nəfəsə, sevdiyim və sevildiyim üçün uca Allaha sonsuz şükür edirəm. Nə yaxşı ki, doğulmuşam, İlahi!

Bu, yazdığımız yazıya əlavədir. İnsan övladının, daha doğrusu Tanrını öz qəlbindən keçirərək yaşayan insanların şükranlığı və minnətdarlığıdır. Bu da sübut. Xuraman Muradova Tanrı sevindirən, Tanrının yolunu tutub gedən müdrik Allah bəndəsidir.

Yolunuz açıq olsun, hələ çalınacaq qələbələr qarşıdadır.

Hürü Hacızadə

Yazıçı-publisist

“Qızıl qələm” mükafatçısı

Fərid Səfərov

AJB-nin üzvü